Trong hành trình kinh doanh, có những thời điểm doanh nghiệp tăng trưởng nhanh, thị trường rộng mở, khách hàng sẵn sàng chi tiêu và mọi quyết định dường như đều có nhiều lựa chọn. Nhưng cũng có những giai đoạn hoàn toàn khác, khi sức mua suy giảm, dòng tiền trở thành áp lực thường trực, chuỗi cung ứng liên tục biến động và hành vi người tiêu dùng thay đổi nhanh hơn khả năng thích ứng của doanh nghiệp.
Đó cũng là lúc tinh thần doanh nhân được nhìn thấy rõ nhất. Bởi khi thuận lợi, rất nhiều người có thể nói về khát vọng, tầm nhìn và thành công. Nhưng khi khó khăn xuất hiện, điều quyết định một doanh nghiệp có thể đi tiếp hay không lại nằm ở bản lĩnh đối diện với nghịch cảnh. Với anh Tăng Văn Khanh, người sáng lập K&G Việt Nam, đó chính là “vượt khó”, tinh thần được anh xem là quan trọng nhất của một doanh nhân.
Khó khăn là “tất lẽ dĩ ngẫu”
Không có một doanh nghiệp nào lớn lên mà không đi qua những giai đoạn khó khăn. Khó khăn có thể đến từ thị trường, từ nền kinh tế, từ đối thủ cạnh tranh, từ công nghệ, từ sự thay đổi của khách hàng hoặc đơn giản là từ chính những giới hạn bên trong doanh nghiệp. Với một thế giới ngày càng biến động, bất định, phức tạp và nhiều thay đổi khó dự đoán, khả năng vận hành trong điều kiện không chắc chắn ngày càng trở thành một năng lực cốt lõi của người lãnh đạo.
K&G Việt Nam cũng đang đứng trong một bối cảnh như vậy. Sức mua chịu nhiều sức ép, dòng tiền cần được quản trị chặt chẽ hơn, chuỗi cung ứng liên tục thay đổi, trong khi người tiêu dùng ngày càng có nhiều lựa chọn và hành vi mua sắm cũng dịch chuyển nhanh chóng. Những khó khăn ấy không phải câu chuyện riêng của một doanh nghiệp, mà là thực tế mà rất nhiều doanh nghiệp đang phải đối diện.
Nhưng khó khăn cũng đặt ra một câu hỏi quan trọng: Doanh nhân thực sự là người như thế nào khi những điều kiện thuận lợi không còn?
Trong một cuộc trò chuyện nhân ngày Doanh nhân Việt Nam năm 2024, anh Tăng Văn Khanh từng nói rằng nếu phải lựa chọn một tinh thần quan trọng nhất của doanh nhân, anh chọn “vượt khó”. Theo ông, sự can đảm, kiên trì, cần cù và lạc quan đều có thể được quy về một tinh thần: vượt qua khó khăn.
“Vượt khó” là phẩm chất phải có để bước vào hành trình
Có một cách hiểu khá phổ biến về doanh nhân là những người nhìn thấy cơ hội mà người khác không nhìn thấy. Điều đó đúng, nhưng chưa đủ. Bởi cơ hội thường chỉ là điểm bắt đầu. Điều khó hơn rất nhiều là biến một khả năng thành hiện thực, đặc biệt khi thực tế liên tục tạo ra những trở ngại mà người khởi xướng không thể kiểm soát.
Doanh nhân vì thế không phải là người có khả năng tránh khỏi khó khăn. Ngược lại, doanh nhân là người chấp nhận bước vào một hành trình mà khó khăn chắc chắn sẽ xuất hiện. Họ phải đưa ra quyết định khi thông tin chưa đầy đủ, phải chịu trách nhiệm khi kết quả chưa rõ ràng và phải tiếp tục hành động ngay cả khi con đường phía trước chưa bao giờ hoàn toàn sáng tỏ.
Nhìn lại hành trình của K&G, tinh thần ấy đã xuất hiện từ những ngày đầu. Năm 2012, trong một bối cảnh nhiều khó khăn sau khủng hoảng kinh tế toàn cầu, anh Tăng Văn Khanh rời bỏ một công việc với vị thế đáng mơ ước để bắt đầu con đường xây dựng doanh nghiệp riêng. Khát vọng khi đó không chỉ là tạo ra một công ty để kinh doanh, mà là xây dựng những thương hiệu Việt có thể vươn ra thị trường quốc tế.
Đó là một lựa chọn có phần ngược chiều với sự an toàn. Nhưng tinh thần doanh nhân dường như bắt đầu từ chính khoảnh khắc con người lựa chọn chịu trách nhiệm cho một tương lai mà mình chưa biết chắc sẽ xảy ra như thế nào.
Cây tre Việt Nam
Nếu chỉ hiểu vượt khó là cố gắng chịu đựng cho đến khi khó khăn qua đi, thì tinh thần này vẫn chưa đủ. Một doanh nhân không thể chỉ chờ thị trường tốt trở lại, sức mua phục hồi hay những biến động bên ngoài tự biến mất. Vượt khó trước hết là khả năng nhìn thẳng vào thực tế, chấp nhận nó và tìm cách hành động trong chính hoàn cảnh đó.
Vì thế, vượt khó luôn đi cùng với thích ứng. Trong văn hóa K&G, tinh thần của cây tre Việt Nam được diễn giải qua bốn phẩm chất: Tự lực, Kiên cường, Thích ứng, Vươn lên. Đó không phải bốn phẩm chất tách rời, mà là một quá trình: tự đứng trên đôi chân của mình, đủ bền bỉ để không gục ngã, đủ linh hoạt để thích ứng và cuối cùng là tiếp tục vươn lên.
Trong kinh doanh, điều này càng có ý nghĩa khi những công thức từng mang lại thành công không còn chắc chắn đúng. Người lãnh đạo phải dám thay đổi cách nghĩ, cách làm, cách tổ chức nguồn lực và thậm chí cả cách nhìn về chính doanh nghiệp của mình.
Bởi vậy, vượt khó không phải là bảo vệ bằng mọi giá những gì đã có. Đôi khi, vượt khó chính là đủ tỉnh táo để nhận ra điều gì cần giữ, điều gì cần thay đổi và điều gì cần bắt đầu lại.
Bản lĩnh được chứng minh qua thử thách
Trong những giai đoạn thị trường thuận lợi, doanh nghiệp có thể dễ dàng nói về tăng trưởng. Nhưng khi sức mua suy giảm và dòng tiền chịu áp lực, những khái niệm tưởng như rất lớn lao của quản trị lại trở về với những câu hỏi rất thực tế: doanh nghiệp còn bao nhiêu nguồn lực, phải ưu tiên điều gì, cắt bỏ điều gì, đầu tư vào đâu và làm thế nào để tồn tại mà không đánh mất tương lai?
Đây là lúc bản lĩnh của người đứng đầu trở nên đặc biệt quan trọng. Một quyết định sai trong giai đoạn khó khăn có thể khiến doanh nghiệp mất đi nhiều năm tích lũy. Nhưng không quyết định cũng có thể nguy hiểm không kém. Doanh nhân phải chấp nhận rằng không phải lúc nào mình cũng có một lựa chọn hoàn hảo. Điều cần thiết là lựa chọn tốt nhất có thể trong hoàn cảnh hiện tại và chịu trách nhiệm đến cùng với lựa chọn đó.
Tinh thần trách nhiệm này cũng là một phần trong văn hóa K&G. Sự cam kết được diễn giải theo tinh thần chịu trách nhiệm đến kết quả cuối cùng, nhận 100% trách nhiệm và tập trung tìm cách giải quyết thay vì tìm kiếm lý do cho sự “không thể”.
Trong những giai đoạn khó khăn, sự khác biệt giữa một tổ chức có thể đi tiếp và một tổ chức bị mắc kẹt đôi khi không nằm ở việc ai có nhiều nguồn lực hơn, mà nằm ở việc ai có khả năng biến nguồn lực hữu hạn thành hành động hiệu quả hơn.
Tinh thần ngày đầu tiên
Một doanh nghiệp có thể lớn lên về quy mô nhưng lại nhỏ đi về tinh thần. Khi mọi thứ trở nên quen thuộc, tổ chức dễ hình thành tâm lý an toàn, những thành công trong quá khứ dễ trở thành lý do để tiếp tục làm theo cách cũ. Đó là lúc “tinh thần ngày đầu tiên” trở thành một câu chuyện sống còn.
K&G từng đặt ra câu hỏi về chính điều này: điều gì xảy ra khi doanh nghiệp đánh mất tinh thần của ngày đầu tiên? Câu trả lời được đưa ra rất rõ: doanh nghiệp có thể ngừng phát triển, còn người lao động cũng có thể ngừng tiến bộ và ngừng thăng tiến. Anh Tăng Văn Khanh từng nói rằng văn hóa K&G là thứ được khám phá ra trong quá trình sống và làm việc, chứ không đơn thuần là thứ được tạo ra bằng những khẩu hiệu.
Tinh thần ngày đầu tiên không có nghĩa là mãi mãi hành động như một doanh nghiệp mới thành lập. Nó có nghĩa là giữ được sự chủ động, khát vọng, tinh thần học hỏi và ý thức rằng không có thành công nào là vĩnh viễn. Khi thị trường thay đổi, doanh nghiệp phải một lần nữa tìm cách chứng minh giá trị của mình.
Với một doanh nghiệp đang đối diện nhiều sức ép, đây có thể là một lợi thế rất lớn. Khó khăn buộc con người trở lại với những câu hỏi căn bản nhất: khách hàng thực sự cần gì, doanh nghiệp đang tạo ra giá trị gì và tại sao khách hàng nên tiếp tục lựa chọn mình?
Vượt khó để tạo ra giá trị, không chỉ để tồn tại
Một doanh nghiệp có thể vượt qua khó khăn bằng nhiều cách. Nhưng nếu mục tiêu duy nhất là tồn tại, thì việc vượt khó mới chỉ hoàn thành một nửa chặng đường. Sau khi đi qua khủng hoảng, doanh nghiệp cần trở nên tốt hơn, khỏe hơn và có khả năng tạo ra nhiều giá trị hơn trước.
Đây là điểm đáng chú ý trong triết lý “Tốt cho đời, tốt cho mình” của K&G. “Tốt cho đời” không chỉ nằm ở việc tạo ra sản phẩm tốt hay mang lại trải nghiệm tốt cho khách hàng, mà còn bao gồm một môi trường làm việc tốt, sự phát triển của con người, cạnh tranh công bằng và những giá trị được tạo ra cho cộng đồng.
Trong cách nhìn ấy, lợi nhuận không bị xem nhẹ. Ngược lại, lợi nhuận là điều cần thiết để doanh nghiệp có thể tiếp tục sống, tiếp tục tạo ra giá trị và tiếp tục thực hiện sứ mệnh của mình. “Tốt cho đời” và “tốt cho mình” vì thế tạo thành một vòng tròn, trong đó doanh nghiệp càng tạo ra giá trị thực, càng có cơ sở để phát triển bền vững.
Đó cũng là lý do vượt khó không thể chỉ được đo bằng việc doanh nghiệp có tồn tại qua một giai đoạn khó khăn hay không. Câu hỏi sâu hơn là: sau khó khăn, doanh nghiệp có trở thành một phiên bản tốt hơn của chính mình hay không?
Cơ hội trong nghịch cảnh
Khó khăn thường làm lộ ra những giới hạn vốn đã tồn tại nhưng trước đó chưa được nhìn thấy. Một thị trường suy giảm có thể cho thấy doanh nghiệp đang phụ thuộc quá nhiều vào một nhóm khách hàng. Một dòng tiền căng thẳng có thể chỉ ra những điểm yếu trong vận hành. Một chuỗi cung ứng biến động có thể buộc doanh nghiệp phải xây dựng lại cách thức quản trị nguồn lực.
Nếu nhìn theo cách ấy, khó khăn không chỉ là thứ cần vượt qua. Nó còn là một dạng phản hồi rất mạnh mẽ từ thực tế.
Tinh thần học tập trong văn hóa K&G cũng đặt trọng tâm vào việc học từ sai lầm, thất bại và bước ra khỏi vùng an toàn. “Trí tuệ là ngọn đuốc sáng soi đường, học tập là phương thức duy nhất để nâng tầm bản thân và tổ chức.” Một doanh nghiệp biết học từ khó khăn sẽ không chỉ quay trở lại vị trí cũ, mà có cơ hội bước sang một trạng thái mới.
Đó chính là khác biệt giữa chịu đựng khó khăn và trưởng thành từ khó khăn. Một bên chỉ giúp doanh nghiệp sống sót. Một bên có thể giúp doanh nghiệp mạnh hơn.
“Vượt khó” phải trở thành năng lực tổ chức
Một doanh nghiệp có thể xây dựng rất nhiều quy trình để ứng phó với khó khăn. Nhưng không có quy trình nào có thể thay thế hoàn toàn tinh thần của con người. Khi người đứng đầu bình tĩnh trước biến động, dám chịu trách nhiệm và không tìm kiếm lý do để biện minh, tinh thần ấy có khả năng lan xuống tổ chức.
Ngược lại, nếu người đứng đầu dễ dàng mất niềm tin khi thị trường khó khăn, tổ chức cũng rất khó duy trì sự vững vàng. Trong những thời điểm như vậy, lãnh đạo không chỉ quản trị công việc. Họ còn đang quản trị niềm tin, năng lượng và khả năng hành động của cả một tập thể.
Anh Tăng Văn Khanh từng nhấn mạnh rằng “con người là quan trọng nhất của tổ chức, cái tâm là quan trọng nhất của con người”. Quan điểm “quản trị Tâm” tại K&G vì thế hướng tới việc nuôi dưỡng những con người muốn làm điều tốt và tạo ra giá trị tốt.
Một doanh nghiệp muốn vượt qua giai đoạn khó khăn không thể chỉ dựa vào một cá nhân. Người doanh nhân giỏi phải tạo ra một đội ngũ có khả năng cùng mình vượt khó. Khi đó, tinh thần doanh nhân không còn nằm ở riêng người sáng lập, mà trở thành năng lực của cả tổ chức.
Sứ mệnh của doanh nhân là “vun đắp”
Thử thách lớn nhất của doanh nhân không phải là một lần vượt qua khó khăn. Khó khăn này qua đi, khó khăn khác sẽ lại tới, khó khăn ngày mai sẽ còn lớn hơn khó khăn ngày hôm nay. Sau một chu kỳ tăng trưởng sẽ có một chu kỳ điều chỉnh mới, không có điểm nào trên hành trình kinh doanh mà người lãnh đạo có thể nói rằng mình đã hoàn toàn an toàn.
Nhưng khó khăn không cản trở một người doanh nhân tiếp tục vun đắp. Vun đắp sản phẩm, thương hiệu, khách hàng, con người, văn hóa và năng lực của tổ chức. Trong định hướng của K&G, khát vọng xây dựng thương hiệu Việt gắn với mong muốn tạo ra giá trị có trách nhiệm và hướng tới một tương lai mà doanh nghiệp Việt có thể khẳng định vị thế của mình.
Vì thế, vượt khó không phải một khẩu hiệu dành riêng cho những lúc doanh nghiệp gặp khủng hoảng. Nó là một phẩm chất cần thiết trong toàn bộ đời sống của người doanh nhân. Khi thành công, nó giúp người ta không ngủ quên. Khi thất bại, nó giúp người ta đứng dậy. Khi thị trường thay đổi, nó buộc người ta học cách thích ứng. Và khi phía trước chưa rõ ràng, nó giúp người ta tiếp tục bước đi.
Ngày Doanh nhân Việt Nam có thể là dịp để nói về thành công, những con số tăng trưởng, những thương hiệu lớn hay những thành tựu đáng tự hào. Nhưng một câu chuyện khác đáng được nhắc đến hơn trong giai đoạn này của nền kinh tế: câu chuyện về những người vẫn tiếp tục xây dựng doanh nghiệp trong những giai đoạn mà mọi thứ không diễn ra theo kế hoạch.
Tinh thần doanh nhân không được định nghĩa chỉ bằng những gì họ đạt được trong thời kỳ thuận lợi. Tinh thần đó được định nghĩa bằng cách họ phản ứng trước những điều mình không thể kiểm soát. Vượt khó vì thế mới là một trong những phép thử căn bản nhất của tinh thần doanh nhân. Không phải bởi doanh nhân không biết sợ, mà bởi họ hiểu rằng phía sau mỗi khó khăn vẫn còn một trách nhiệm cần được hoàn thành, một giá trị cần được tạo ra và một tương lai cần được tiếp tục vun đắp.
Với K&G, hành trình ấy vẫn đang diễn ra. Khó khăn của hiện tại chưa phải là lần cuối cùng, cũng không phải điều cần được tô hồng. Nó đơn giản là một phần của con đường mà một doanh nghiệp đã lựa chọn khi bắt đầu. Và trên con đường ấy, điều quan trọng không phải là chưa từng gặp giông bão, mà là sau mỗi cơn giông bão ấy, con người vẫn đủ bản lĩnh để đứng lên, nhìn lại, học hỏi, thích ứng và tiếp tục vươn lên.
Để vun đắp!
